“Ambitie en Lust om Wel te Dienen” – De Maritieme Carrière van luitenant-admiraal Willem baron van Wassenaer (1712 – 1783), J.D. Vlot, 2002
Willem van Wassenaer was een van de leden van de Van Wassenaer familie die het heeft gebracht tot een hoge maritieme functie. In 2002 verscheen van de hand van Hans Vlot een studie naar zijn levensloop. Het boek is voor € 20,75 te koop bij de betere boekhandel.
RECENSIE
J. D. Vlot, ‘Ambitie en lust om wel te dienen.’ De maritieme carrière van luitenant-admiraal Willem baron van Wassenaar (1712-1783) (Zoetermeer: Protocol, 2002, viii + 156 blz., ISBN 90 76775 04 4).
Wie was luitenant-admiraal Willem baron van Wassenaar (1712-1783)? Op die vraag wil de auteur — zo stelt hij in zijn voorwoord — een antwoord kunnen geven. Hij noemt het boek geen biografie van deze zeeman en dat is terecht. Het verhaal concentreert zich op de loopbaan van, wat je nu zou noemen, een carrière-ambtenaar. Het tegenovergestelde van de grote admi- raals uit de zeventiende eeuw, Piet Hein, Tromp en De Ruyter, die meer van het Amerikaanse ‘schoenpoetser-miljonair’ type waren. Zijn loopbaan sluit eerder aan bij de onderstroom, die feitelijk nooit is verdwenen in de marine van de Republiek, van adellijke jongelingen die voor een loopbaan in het zeewezen kozen. Van Wassenaar kende een lange loopbaan, die, na een tweejarige periode als cadet bij het Staatse leger, op zijn dertiende bij de marine begon als adelborst en die, na alle rangen doorlopen te hebben, eindigde als luitenant-admiraal van Hol- land en West-Friesland, een benoeming die hem in 1768 op 55-jarige leeftijd ten deel viel.
De auteur behandelt de lange maritieme levensloop van Van Wassenaar chronologisch en gedetailleerd, waardoor het verhaal voortkabbelt en de verveling van het eindeloos convooieren en patrouilleren in de Middellandse Zee en de Noordzee, waartoe de Nederlandse marine zich veelal noodgedwongen moest beperken, ook de lezer bevangt. Naar de VOC heeft Van Wassenaar nooit gelonkt want financieel had hij daar niets te zoeken. Zijn kapitaal lag in Gelderland, zeker na zijn huwelijk in 1751 met Johanna Wilda van Wijhe, die in de Betuwe landerijen bezat en het kasteeltje De Wijenburg dat het echtpaar als zomerresidentie gebruikte. Na het overlijden van Johanna hertrouwde hij op latere leeftijd met een nicht, Anna van Wassenaar- Starrenburg. Van Wassenaar was een fervent Orangist, wat hem op latere leeftijd nog in moei- lijkheden had kunnen brengen maar hij stierf, net op tijd zou je kunnen zeggen, in augustus 1783 in het Betuwse Echteld. Een paar maanden tevoren had hij tot ergernis van zijn zoon ter gelegenheid van de 35-jarige verjaardag van Willem V een onverbloemd pleidooi voor het stadhouderschap gepubliceerd dat de nodige commotie had veroorzaakt in het Haagse circuit.
Het beeld dat de auteur oproept van Van Wassenaar past naadloos in het beeld van de Neder- landse marineofficier in de achttiende eeuw dat in de laatste decennia uit historisch onderzoek is ontstaan. Misschien daarom ook blijft Van Wassenaar weinig aansprekend. Dat heeft ook te maken met de aanpak en compositie van het boek, want er zitten bepaald interessante thema’s in die niet uit de verf komen. Het intrigerende punt van de protectie bij voorbeeld, zo noodza- kelijk om een bepaalde benoeming te krijgen, komt inderdaad aan de orde, zowel bij zijn benoeming tot ordinaris-kapitein bij de admiraliteit van Amsterdam als bij zijn overgang naar de Rotterdamse admiraliteit, maar de auteur houdt het beperkt en vrij neutraal. Dat is jammer want je voelt bijna dat er meer in zit. Ook de rivaliteit tussen de Amsterdamse en Rotterdamse scheepsbouwers duikt met regelmaat op en het is duidelijk dat Van Wassenaar daar mee bezig was, maar ook in dat geval zou een meer toegespitste aanpak het betoog krachtiger gemaakt hebben. En zo zouden er meer aanknopingspunten zijn geweest waardoor het boek en Van Wassenaar zelf meer kleur hadden kunnen krijgen.
Dat alles laat onverlet dat de tekst keurig verzorgd is (hoewel de drukletter wel een puntje groter had mogen zijn om het lezen te veraangenamen), en gebaseerd op uitvoerig bronnen- onderzoek, veel informatie verschaft en vooral ook aanknopingspunten biedt om mee verder te gaan.
J. P. Sigmond