In 1986 besloten Otto van Wassenaer van Catwijck en Jacoba Iddink-van Wassenaer tot oprichting van de Familiestichting van Wassenaer teneinde daarin een groot deel van de aan hen in eigendom toebehorende collectie familieportretten in te brengen. Bovendien bracht Otto een aantal andere tot het aloude familiebezit behorende goederen in. Het betrof een stuk van de Oude Rijn tussen Leiden en Katwijk en de Herenbanken in de Nederlands hervormde kerken in Katwijk aan de Rijn en Katwijk aan Zee.
De collectie familieportretten bestaat uit meer dan vijftig portretten. Deze hangen in woonhuizen van verschillende familieleden, in het Centraal Museum te Utrecht, in het voormalige gemeentehuis van Willemstad en in Kasteel Duivenvoorde. Daarnaast bevindt een deel van de portretten zich in opslag.
Sommige portretten werden afgebeeld in Heren van Stand, het boek dat op initiatief van Otto van Wassenaer in 2002 werd uitgegeven onder eindredactie van dr. H.M. Brokken ter gelegenheid van het achthonderdjarig bestaan van de familie Van Wassenaer. Maar niemand heeft al deze portretten ooit allemaal gezien – zeker niet als een samenhangende collectie – en bijna niemand weet precies meer wie degenen zijn, die zijn geportretteerd, wanneer zij leefden, met wie zij waren getrouwd en met wie zij omgingen, wat voor soort mensen zij waren en wat zij deden.
Teneinde de collectie te ontsluiten en de vaak boeiende, soms aangrijpende levensverhalen van de leden van de familie te bewaren, besloot het bestuur van de Stichting Jacoba van Wassenaer Fonds in 2011 om het boek uit te brengen dat hier voor u ligt. Het boek beoogt de collectie familie portretten voor het nageslacht en belangstellenden te ontsluiten en vast te leggen. Daarnaast kan het een hulpmiddel zijn om de collectie te beheren en te bewaren. Het moest geen hagiografie worden maar een geheel van wetenschappelijk verantwoorde levensverhalen.
De Sichting vond Louise van Wassenaer-Wiarda, de weduwe van Otto van Wassenaer, bereid om de redactie van dit boek ter hand te nemen. Zij schreef meer dan vijftig vignetten na vaak diepgaand onderzoek naar de afgebeelde personen en hun leven. Twee van de vignetten zijn van de hand van haar zoon Diederik en twee, over de schilderijen afkomstig van de tak Nederhemert, werden door Michaela van Wassenaer geschreven.
Het Jacoba van Wassenaer Fonds is Louise van Wassenaer grote dank verschuldigd voor haar belangrijke bijdrage aan de totstandkoming van dit boek.
Wie de literatuurlijst en de noten leest kan zien dat er in de loop der tijden al veel onderzoek is verricht naar de geschiedenis van dit oude geslacht.
Archivaris L.J. van der Klooster heeft een verzameling publicaties over de familie, deels van zijn eigen hand, en aantekeningen aan schrijfster dezes nagelaten. Zijn bronvermeldingen waren in sommige gevallen onduidelijk geworden. Schrijfster heeft gemeend toch ook deze aantekeningen te gebruiken.
Hoogtepunten van zijn ontdekkingen waren het Album Amicorum van Theodora van Wassenaer en de processtukken over de liefdesgeschiedenis van Maria van Wassenaer. Dr. J.C. Kort, archivaris van het Rijksarchief te Den Haag, thans Nationaal Archief, heeft het hele familiearchief gereorganiseerd. Bij het werken daaraan vond hij tussen alle officiële stukken soms een persoonlijk verhaal dat hij aan schrijfster doorgaf, zoals het laatste gedicht van Johan van Wassenaer.
In 2002 is de inventaris van zijn hand uitgekomen met de titel Wassenaer de Oudste.
De Stichting dankt mevrouw A. Landheer-Roelants voor haar genealogische hulp
en mevrouw A. Brunt, archivaris van de Stichting Twickel, en Mr. H. Roelvink voor verbeteringen in de tekst.
Mevrouw Brunt heeft ook het hele verhaal van de Orde van Tombago aan schrijfster doorgegeven.
De Stichting wil de fotografen Humphrey Daniels en Barbara van Ittersum dank uitbrengen voor de prachtige foto’s die zij van de schilderijen, de wapenborden, de Oude Rijn en de herenbanken in de beide Katwijken hebben gemaakt.
De Stichting dankt de Stichting Kasteel Duivenvoorde voor het in dit boek mogen opnemen van een foto van het portret van Arent IX van Wassenaer.
De Stichting wil speciaal drs. Roosmarij Deenik danken. Zij heeft de soms ouderwets aandoende teksten gecorrigeerd en in moderner Nederlands om kunnen zetten. Zij heeft noten en literatuurlijst aangepast volgens de thans geldende wetenschappelijke regels.
De allergrootste dank gaat uit naar mevrouw Irma Boom en mevrouw Akiko Wakabayashi die foto’s en tekst op zo’n prachtige originele manier tot een boek hebben weten te maken.
Maar dit boek zou nooit tot stand zijn gekomen als Otto en Louise van Wassenaer niet alles hadden verzameld wat er over de familie te vinden was en dat netjes hadden geordend en bewaard. Dit boek is daarom aan hen opgedragen.
Amsterdam, mei 2014